Doğurganlık yaşı nedir?
Britanya'daki Sheffield
Üniversitesi'nde geliştirilen yeni
bir test, kadınların 30'lu yaşlarda
başlayan "çocuk için acaba geç mi
kalıyorum" kaygısını hafifletiyor.
Gelecek iki yıldaki doğurganlık
kapasitesi hakkında, önceden fikir
veriyor. Yöntem henüz Türkiye'de
uygulanmaya başlanmadı.
"Eğitim, iş, ideal eş" peşinde 30'lu
yaşlara ulaşan kadınların bu testi
beklemek yerine yumurtalık
kapasitelerini ölçtürme,
ultrasonografi ve hormon testleriyle
doğurganlıklarını ne kadar daha
koruyacağını öğrenmesi mümkün.
Doğurganlık açısından bakıldığında
zaman kadınların aleyhine işliyor.
Yaş ilerledikçe rahim dokusu genç
kalsa da, yumurta sayısı ve kalitesi
düşüyor. 25-30'lu yaşlar kolay ve
sağlıklı çocuk sahibi olmak için
ideal. Bu gerçeği bilen çoğu kadın
30'una merdiven dayayınca benzer
kaygıyı taşımaya başlıyor: Bir an
önce çocuk sahibi olma.
Kadınlar aslında yumurta zengini
olarak doğar. Hatta yumurtalıkları
daha anne karnındayken gelişir.
Ceninin ilk aylardaki yumurta sayısı
6-7 milyon civarındadır. Kız çocuğu
doğduğunda yumurtalıklarında
milyonlarca olgunlaşmamış yumurta
hücresi bulunur. Sonraki yıllarda
sayı hızla düşer. İlk reglinin
görüldüğü yaşlarda yumurta sayısı
400 bine iner. Kadın 37 yaşına
geldiğinde ortalama yumurta sayısı
25 bine iniyor. Menopozla da
organizmanın yumurta üretimi sona
eriyor.
Her ádet döneminin başında çok
sayıda yumurta olgunlaşmaya çalışır.
Organizma bunlardan 3 ya da 4'ünü
seçer ve FSH hormonunun etkisiyle
geliştirir. Çoğunlukla en baskın
olanı gelişir. İki ya da üç
yumurtanın olgunlaşmasına ender de
olsa rastlanır. Tüm koşullar
uygunsa, sperm ile döllenen yumurta
rahime yerleşir. Aksi takdirde aylık
kanamayla atılacaktır. Doğurganlık
dönemi boyunca her kadın yaklaşık
500 kez yumurtlar.
PROF. DR. KUTLUK OKTAY (Cornell
Üniversitesi, Üremenin Korunması
Bölüm Başkanı)
Anneleri geç menopoza girenler
şanslı
Yumurtalık rezervi nedir?
- Kadınlar sabit bir yumurta
miktarıyla doğar. Doğum anında bir
milyon kadardır. Buna yumurta
rezervi denir.
Kadının üreme kapasitesi açısından
30 yaş önemli bir kriter mi?
- Hayır, 30 yaşında çok büyük bir
değiklik olmaz. En büyük değişim
37-38 yaşlar arasında yaşanır.
Doğurganlık hızla düşmeye başlar ve
45 yaşından sonra da nerdeyse sıfıra
iner.
Yumurtalık kapasitesi nasıl ölçülür?
- Yumurta kapasitesini ölçmenin
kusursuz yolu yok. Adetin ikinci ya
da üçüncü günü ölçülen FSH ve
estradiol testi, yumurta rezervi çok
düştüğünde belirgin sonuç verir.
Verilerin normal çıkması rezervin
boyutunu göstermez. Yaş ne kadar
gençse rezerv o kadar yüksektir.
Genetik kalıtımın da bunda önemli
etkisi var. Annesi geç yaşta
menopoza giren kadınların rezervleri
genellikle yaşıtlarına göre daha
iyidir. Son yıllarda Anti- Mullerian
Hormonu ölçümü yöntemi üzerinde
çalışıyoruz. Rezerv yumurtalar
tarafından üretilen bu hormonun,
kandaki miktarını ölçerek, yumurta
sayısı ve doğurganlık süresinin daha
doğru saptanabileceği düşünülüyor.
Hormon testleri, ultrasonografik
incelemeler yeterli mi?
- Adet başlangıcında ultrasonla, içi
sıvı dolu ve yumurta taşıyan
kabarcıkları (antral folikül) sayma
yöntemiyle yumurta rezervi
saptanabiliyor. Yumurtalık hacmini
ölçmek de bir başka yöntem. En
iyisi, değerlendirmede tüm bu
testleri kullanmak.
Yumurta kalitesinin yaşla ilgisi var
mı?
- Yumurta kalitesi, içerdiği genetik
yapıya bağlı. Kadın yaşlandıkça,
yumurtanın hücre bölünmesi sırasında
hata yapma oranı artıyor.
Kromozomlar eşit dağılmıyor, Down
Sendromu gibi hatalar ortaya
çıkıyor. Maalesef, doğrudan yumurta
kalitesini ölçen bir test yok.
Yumurtalıklarımızı, yumurtalarımızı
ileride kullanmak üzere
saklayabileceğimiz günler yakın mı?
- Yumurta dondurma işlemiyle tüp
bebek uygulaması, normal tüp bebek
uygulamasından yüzde 30 daha
başarılı. Eğer çocuk sahibi olmayı 7
yıldan fazla erteleyecekseniz,
yumurta saklamaya değebilir.
Yumurtalık dokusu dondurması ise,
şimdilik tıbbi nedenlerle
kullanılmalı. Örneğin kemoterapi
gibi zorunlu tedavilerden geçecek
kadınlarda.
Menopoz ölçer
İskoçyalı doktorlar da "menopoz
ölçer" geliştirdi. Yöntem ultrasonla
birlikte uygulanıyor. Ultrasonla
yumurtalığın büyüklüğü saptanıyor.
Bilgi bir bilgisayar sistemine
yükleniyor. Bu sistem yumurtalıktaki
yumurta sayısı hakkında ortalama bir
rakam veriyor. Doktorlar da rakamdan
yola çıkarak söz konusu kadının
menopoza kaç yaşında gireceğini,
yumurtalarının ne kadar hızla
azaldığını, kaç yaşına kadar çocuk
sahibi olabileceğini söylüyor.
PROF. DR. TEKSEN ÇAMLIBEL (Jinemed
Hastanesi Medikal Direktörü)
Randevu, ádetin üçüncü günü
Yumurtalık kapasitesini belirlemek
için ádetin üçüncü gününde kan
alınarak, hormon tetkikleri
yapılıyor. FSH yükseldikçe kapasite
düşüyor. FSH düzeyinin 15'in
üzerinde olduğu kadınlarda gebelik
şansı az, gebelik halinde ise düşük
olasılığı yüksektir. Yine üçüncü gün
yapılan ultrasonografik incelemeyle
yumurtacık keselerinin yani
foliküllerin incelenmesi de önemli
bir kriter. Hatta bu hormon
testinden bile önemli hale geldi.
Her iki tarafta en az dörder tane
folikül bulunması "iyi" kabul
ediliyor.
